Φίλοι μου καλημέρα . Για χρόνια σας μιλούσα για τις επίσημες οδηγίες διατροφής των ΗΠΑ με κριτική και περιφρόνηση. Εξηγούσα τα λάθη που είχαν και τα προβλήματα παχυσαρκίας, διαβήτη και καρδιοαγγειακών νοσημάτων που προκαλούσαν . Η νέα αναθεώρηση των οδηγιών που έγινε πριν λίγες ημέρες έφερε τα πράγματα σε πιο σωστή βάση .
Η νέα διατροφική πυραμίδα δεν είναι απλώς μια διαφορετική εικόνα. Είναι μια διόρθωση δεκαετιών. Για πρώτη φορά, το επίσημο διατροφικό αφήγημα απομακρύνεται από την ιδέα ότι η διατροφή είναι θέμα ποσοτήτων και θερμίδων και πλησιάζει τη βιολογία του ανθρώπου όπως πραγματικά λειτουργεί. Η αναστροφή της πυραμίδας δεν έγινε για να εντυπωσιάσει, αλλά για να αποτυπώσει μια αλήθεια που για χρόνια αγνοούσαμε: το σώμα δεν χρειάζεται πρώτα ενέργεια, χρειάζεται πρώτα δομή.
Στις παλιές πυραμίδες, η βάση ήταν τα δημητριακά και το άμυλο. Το μήνυμα ήταν σαφές: αυτά πρέπει να καταναλώνονται περισσότερο. Η νέα πυραμίδα αντιστρέφει αυτό το σκεπτικό. Στη βάση, δηλαδή στο πιο θεμελιώδες επίπεδο, τοποθετούνται τα τρόφιμα με τη μεγαλύτερη βιολογική αξία, όχι αυτά που απλώς γεμίζουν θερμιδικά το πιάτο. Η βάση δεν σημαίνει πια ποσότητα. Σημαίνει προτεραιότητα.
Στο θεμέλιο της νέας πυραμίδας βρίσκονται τα πραγματικά τρόφιμα. Τρόφιμα που αναγνωρίζονται από το έντερο ως τροφή και όχι ως βιομηχανικό προϊόν. Λαχανικά όλων των ειδών και χρωμάτων, όχι ως γαρνιτούρα, αλλά ως βασικό μέρος της καθημερινής διατροφής. Φυλλώδη πράσινα, σταυρανθή, κολοκύθια, ντομάτες, πιπεριές, καρότα. Δεν βρίσκονται εκεί επειδή έχουν λίγες θερμίδες, αλλά επειδή παρέχουν φυτικές ίνες, πολυφαινόλες, μέταλλα και σήματα που εκπαιδεύουν το μικροβίωμα και ενισχύουν τον εντερικό φραγμό.
Μαζί με τα λαχανικά, στη βάση της πυραμίδας τοποθετείται η πρωτεΐνη υψηλής βιολογικής αξίας. Αυγά, ψάρια, θαλασσινά, κρέας, κοτόπουλο, γιαούρτι, τυριά, αλλά και όσπρια όταν καταναλώνονται σε επαρκή ποσότητα. Η πρωτεΐνη δεν εμφανίζεται πλέον ως συμπληρωματική επιλογή, αλλά ως δομικό στοιχείο της υγείας. Υποστηρίζει τη μυϊκή μάζα, τη μεταβολική σταθερότητα, τον κορεσμό και τη σωστή λειτουργία του εντέρου. Χωρίς επαρκή πρωτεΐνη, η πυραμίδα καταρρέει από μέσα.
Ακριβώς δίπλα στην πρωτεΐνη, στη χαμηλότερη και πιο σημαντική ζώνη, βρίσκονται τα φυσικά λιπαρά μέσα σε πραγματικά τρόφιμα. Ελαιόλαδο, ελιές, ξηροί καρποί, σπόροι, λιπαρά ψάρια, βούτυρο σε λογικές ποσότητες. Η νέα πυραμίδα δεν φοβάται το λίπος. Φοβάται την επεξεργασία. Τα φυσικά λιπαρά αποτελούν φορείς ενέργειας, απαραίτητα για την απορρόφηση βιταμινών, τη σύνθεση ορμονών και τη σταθερότητα του νευρικού συστήματος. Το λίπος επανέρχεται στη θέση του όχι ως εχθρός, αλλά ως συνεργάτης της φυσιολογίας.
Στην επόμενη βαθμίδα της πυραμίδας τοποθετούνται οι υδατάνθρακες καλής ποιότητας. Όχι ως βάση, αλλά ως επιλογή που προσαρμόζεται στις ανάγκες του κάθε ανθρώπου. Πατάτες, ρύζι, δημητριακά ολικής άλεσης, φρούτα. Η νέα πυραμίδα δεν τους αποκλείει, αλλά τους απομυθοποιεί. Δεν είναι απαραίτητοι σε μεγάλες ποσότητες για όλους, ούτε χρειάζεται να κυριαρχούν σε κάθε γεύμα. Η ποσότητα, η συχνότητα και ο χρόνος κατανάλωσης έχουν σημασία.
Τα φρούτα αποκτούν ξεχωριστή, πιο ώριμη θέση. Δεν αντιμετωπίζονται ως απεριόριστο επιδόρπιο, αλλά ως τρόφιμα με φυσική γλυκύτητα, φυτικές ίνες και μικροθρεπτικά συστατικά. Καταναλώνονται συνειδητά, όχι μηχανικά. Η νέα πυραμίδα αναγνωρίζει ότι ακόμη και η φυσική ζάχαρη έχει πλαίσιο.
Πιο ψηλά στην πυραμίδα βρίσκονται τα επεξεργασμένα τρόφιμα. Όχι όλα στο ίδιο επίπεδο, αλλά σαφώς απομακρυσμένα από τη βάση. Ψωμιά μαζικής παραγωγής, έτοιμα γεύματα, προϊόντα με πρόσθετα, γλυκαντικά και βιομηχανικά λίπη. Η θέση τους στην πυραμίδα δηλώνει περιορισμό. Όχι απόλυτη απαγόρευση, αλλά σαφή μείωση της συχνότητας. Όσο ανεβαίνουμε στην πυραμίδα, τόσο μειώνεται η βιολογική αξία και αυξάνεται η ανάγκη ελέγχου.
Στην κορυφή της αντεστραμμένης πυραμίδας βρίσκονται τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα και η προστιθέμενη ζάχαρη. Αναψυκτικά, γλυκά, συσκευασμένα σνακ, προϊόντα με μακροσκελείς λίστες συστατικών. Η θέση τους στην κορυφή δεν είναι τυχαία. Δηλώνει ότι αυτά τα τρόφιμα δεν αποτελούν μέρος της καθημερινής διατροφής. Είναι περιστασιακά. Όχι γιατί «παχαίνουν», αλλά γιατί διαταράσσουν τη ρύθμιση της πείνας, το μικροβίωμα και τη μεταβολική ισορροπία.
Ένα στοιχείο που δεν φαίνεται γραφικά αλλά αποτελεί βασικό άξονα της νέας πυραμίδας είναι ο ρυθμός. Η πυραμίδα δεν λειτουργεί αν τα τρόφιμα καταναλώνονται άναρχα. Δύο ή τρία δομημένα γεύματα την ημέρα, χωρίς συνεχές τσιμπολόγημα, επιτρέπουν στο έντερο να λειτουργήσει σωστά. Ο χρονισμός των γευμάτων, ιδιαίτερα η αποφυγή νυχτερινής κατανάλωσης, είναι μέρος της σύγχρονης διατροφικής λογικής, ακόμη κι αν δεν αναφέρεται πάντα ρητά.
Εξίσου σημαντική είναι η έννοια της εξατομίκευσης. Η νέα πυραμίδα δεν είναι ίδια για όλους. Το ύψος κάθε βαθμίδας αλλάζει ανάλογα με την ηλικία, το επίπεδο δραστηριότητας, τη μεταβολική κατάσταση και την υγεία του εντέρου. Ένας νεαρός αθλητικός άνθρωπος έχει διαφορετικές ανάγκες από έναν άνθρωπο με προδιαβήτη ή έναν ηλικιωμένο. Η βάση όμως παραμένει σταθερή: πραγματικά τρόφιμα, επαρκής πρωτεΐνη, περιορισμός επεξεργασίας.
Αυτό που αλλάζει ριζικά είναι ότι η νέα πυραμίδα δεν ζητά πια από τον άνθρωπο να ζει σε μόνιμη στέρηση. Δεν στηρίζεται στην αυτοπειθαρχία, αλλά στη σωστή οργάνωση. Όταν η βάση είναι σωστή, η πείνα ηρεμεί. Όταν η πρωτεΐνη και τα λιπαρά είναι επαρκή, οι υπερβολές μειώνονται φυσικά. Όταν το φαγητό έχει δομή, το σώμα συνεργάζεται.
Η νέα διατροφική πυραμίδα δεν είναι εργαλείο δίαιτας. Είναι εργαλείο υγείας και μακροχρόνιας λειτουργικότητας. Δεν υπόσχεται γρήγορα αποτελέσματα, αλλά σταθερότητα. Δεν βασίζεται στον φόβο, αλλά στη βιολογία. Και αυτό την κάνει θεμελιωδώς διαφορετική από ό,τι γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.
Για χρόνια κοιτάζαμε την κορυφή της πυραμίδας προσπαθώντας να κόψουμε. Σήμερα επιστρέφουμε στη βάση για να χτίσουμε. Και όταν η βάση είναι σωστή, όλα τα υπόλοιπα μπαίνουν μόνα τους στη θέση τους.
Κοντιζάς Γεώργιος
